Het kan echt anders

David van Reybrouck schreef dat inwoners meer kunnen dan elke paar jaar een hokje kleuren: laat mensen meedenken over moeilijke onderwerpen. Willekeurig wie, zegt ie ook nog. Dat is democratie, participatie, inclusie, al die grote woorden. Het is wat je moet doen voor een goede beslissing bij een moeilijk onderwerp dat mensen raakt.
Wie wel eens een buurtbewonersvergadering heeft voorgezeten, vindt dat spannend. Wij ook. Maar we doen het natuurlijk wel. Als je mensen blijft benaderen als redelijk denkende wezens, dan hoor je de zinnigste dingen. 

Een jaar geleden zat ik voor het eerst bij gesprekken met medewerkers over hun eigen Sociaal Plan. Ze wisten nog niet of ze zouden kunnen blijven of zouden moeten gaan en mochten de spelregels bedenken. Het gebeurde zomaar: medewerkers die diep meedenken over dilemma’s waar ze samen in zitten. Ze komen met waarachtig nieuwe ideeën en de experts die de plannen werkbaar en wettig moeten maken, kunnen hier in begrijpelijke taal (een uitdrukkelijke wens van meedenkers) menswaardige procedures van maken. En het gebeurde niet één keer, het gebeurde elke keer. Het kan niet alleen met medewerkers, het kan ook met burgers, cliënten, willekeurig wie.

Dat geeft hoop voor procedures. Onze maatschappij wordt bijeengehouden met regelgeving, bedoeld om ingewikkelde zaken te regelen. De gedachte eronder heeft iets te maken met gelijkheid en eerlijkheid, maar de bijbehorende protocollen worden zelden zo ervaren. Het zijn antwoorden van eind vorige eeuw, de tijd van typemachines, vaste telefoons en organisaties die ‘expert’ waren in opkomen voor de ander.

Daar zit de kink
“We bedenken nog steeds constructies om het niet de mensen zelf te vragen en tóch namens hen te besluiten,” constateert Wilma Ruis. Als veranderkundige weet ze dat daar een kink van komt. Veranderingen bij bijvoorbeeld reorganisaties geven altijd onzekere situaties en die zijn niet prettig om doorheen te gaan. Als mensen dan ook nog zonder echte keus verplaatst worden, is dat een recept voor onvrede. Het wringt in een tijd van zelfsturende teams, eigen regie, vraaggestuurd en nieuw werken.

De gedachte dat de regels vaststaan en dat we die niet zelf kunnen bepalen, is een aanname. “Er zijn altijd momenten dat regels worden bedacht. Niemand vraagt dan aan de mensen ‘wat willen júllie’…,” verduidelijkt Wilma de onbenutte kans. “Veranderingen zijn onontkoombaar, maar we kunnen er eigentijdser mee omgaan. Het idee bij samenleven en samenwerken is dat betrokkenen verantwoord kunnen mee-onderzoeken naar goede oplossingen. Het is niet zo dat ze dan onmogelijke eisen gaan stellen of in patstellingen blijven hangen. Die kans is tegenwoordig veel groter als je zonder hun inbreng beslist.”

Het kan wél
Wilma Ruis sprak medewerkers, honderden ondertussen, om samen te onderzoeken of het passender kan, zo’n sociaal vangnet bij veranderingen. In groepen van 15-20 medewerkers hoort ze meningen, vraagt door naar beweegredenen en laat mensen op elkaar voortbouwen aan passende oplossingen. Daar zit de crux. Natuurlijk hoort ze gedram, gedoe en stoere taal, maar als ze doorvraagt om te begrijpen, komt er onder elke steen iets van waarde vandaan. Als de groep dan gaat meedenken, ontstaan soms parels van maatwerk. Het levert per organisatie rode draden op van wat belangrijk is. Geen copy paste recept voor een volgende organisatie, wel een manier van protocol maken om medewerkers recht te doen als meewerkende mensen, niet alleen als functievervullers. 

Ik zit er bij en mijmer welke invloed het zou kunnen hebben op de samenleving als we Wilma haar gang laten gaan om procedures te vermenselijken. Drie zorginstellingen verder weet ik het zeker. Het kan wél. Er bestaan procedures met plek voor eigen regie en zorg voor elkaar. Als in een organisatie protocollen, regels of  formulieren het werk, de bedoeling of mensen in de weg zitten, dan zijn er mensen die de rollen kunnen omdraaien.

Adinda Bremer
april 2017























Samenleven kunnen we niet zonder regels, maar standard procedure society is ook niet wat we willen. Op zoek naar regelgeving met oog voor mensen.

Adinda Bremer
06 55 11 55 51
adindabremer@beuk.nl

Verder lezen:
David van Reybrouck: Tegen verkiezingen (2013)

Wouter Hart: Verdraaide organisaties. Terug naar de bedoeling (2012)