Omgevingsmanagement: Veranderde Tijden?

Onlangs besteedde het tv-programma Andere Tijden aandacht aan 'De slag om Amelisweerd', een harde confrontatie in 1982 tussen actievoerders en ME. Ondanks langdurig verzet tegen de plannen voor de aanleg van de A27 dwars door het landgoed bij Utrecht, zette Rijkswaterstaat door. De ME ontruimde een tentenkamp van actievoerders en 465 bomen werden met zware bulldozers in no time gekapt. In de rechtszaal, waar op dat moment een kort geding diende om de bomenkap tegen te houden, werd tot grote ontsteltenis van velen opeens duidelijk dat de laatste boom al was neergehaald.

Omgevingsmanagement

Nu zijn we meer dan 30 jaar verder en ziet de maatschappij er anders uit. De overheid en grote multinationals zijn minder almachtig, actiegroepen zijn minder activistisch. Dat biedt kansen voor een gezonde relatie, die soms zelfs leidt tot intensieve samenwerking. In grote infraprojecten kiest de overheid er steeds vaker voor om proactief op zoek te gaan naar belanghebbenden en met hen in gesprek te gaan. Binnen Rijkswaterstaat is omgevingsmanagement inmiddels een onmisbare schakel in de aansturing van projecten. Een positieve ontwikkeling. Zelf werk ik enkele dagen per week voor Rijkswaterstaat als omgevingsmanager voor de verbreding van de A15 Maasvlakte-Vaanplein.

De term (strategisch) omgevingsmanagement kun je verkeerd opvatten en zelfs zien als arrogant. Welke actiegroep of bewonersvereniging laat zich immers managen? Positief is dat juist de managementcomponent van omgevingsmanagement een brug slaat tussen de dynamiek van de omgeving en de digitale wereld van projectmanagement. Door instrumenten als stakeholder- en krachtenveldanalyses of een issuematrix met risico's wordt de omgeving een integraal onderdeel van het project.

Culturele drempel

En dat laatste is hard nodig! In de wereld van ingenieurs, contractmanagers en juristen merk ik dat een open communicatie en persoonlijke benadering van stakeholders niet vanzelfsprekend is. Zodra er een wens binnenkomt uit de omgeving, klinkt het: "We moeten geen precedenten scheppen, het levert grote risico's op en technisch is het toch onmogelijk?" Met alleen een sensitieve omgevingsmanager ben je er dus nog lang niet. Een grote uitdaging voor iedere omgevingsmanager is om zijn collega's te overtuigen en positief te betrekken, om samen de belangen uit de omgeving te vertalen naar creatieve oplossingen en inpassingen.

Duurzame relatie

Door actief op zoek te gaan naar de belangen van stakeholders, deze serieus te nemen en als overheid transparant te zijn in je afwegingen, ontstaat vertrouwen. Zo wilden bewoners in Hoogvliet, een Rotterdamse deelgemeente pal langs de A15, graag een strook bomen behouden als groene buffer met de snelweg. In eerste instantie leek dit technisch onmogelijk. Door oplossingsgericht te blijven denken en ontwerpen, bleek echter dat een werkweg verplaatst kon worden. Hierdoor kon een aanzienlijk deel van de bomen worden gespaard.

Het negatieve frame dat milieubelangen, gemeenten en bewoners langs een snelweg hebben van Rijkswaterstaat, verandert langzaam als gevolg van een goede, consistente stakeholderstrategie. Ondanks het feit dat zij niet staan te springen om meer asfalt in de achtertuin, ontstaat in veel gevallen een duurzame relatie en constructieve dialoog over wat wél mogelijk is. Ik overdrijf niet als ik zeg dat ik bewoners en lokale bestuurders soms van tegenstander in ambassadeur heb zien veranderen.

Nooit meer Amelisweerd?

Dit klinkt mooi, maar zal het beeld van de bulldozers van Rijkswaterstaat en wanhopige actievoerders in Amelisweerd definitief een beeld zijn uit een ver verleden? Er zijn nu voornemens om dezelfde snelweg die toen in 1982 voor zoveel ophef zorgde, te verbreden. Ondanks alle positieve ontwikkelingen, is er voor organisaties als Rijkswaterstaat nog een wereld te winnen. Bij grote ruimtelijke ingrepen staan belangen nog steeds lijnrecht tegenover elkaar. En dat verander je niet zomaar. De kunst is om de pijn vroeg te nemen en samen op zoek te gaan naar oplossingen, waardoor de taart groter wordt en beter te pruimen. Dit vergt voor omgevingsmanagers specifieke vaardigheden, een groot inlevingsvermogen en heel veel geduld!

Tom Leest
22 maart 2013












Amelisweerd 1982

Amelisweerd 2013

Tom Leest

In grote infrastructurele projecten zoekt de overheid er steeds vaker proactief belanghebbenden op en gaat ze met hen in gesprek. De omgevingsmanager slaat een brug tussen de dagelijkse werkelijkheid van omwonenden en de digitale wereld van het projectmanagement.

Tom Leest
06 52 32 00 88
tomleest@beuk.nl